Sprawiedliwi Starego Testamentu
DawidŚwięty · 1040 p.n.e.–969 p.n.e.Dawid był monarchą i prorokiem żyjącym w X wieku p.n.e., który panował nad zjednoczonym Królestwem Izraela. Urodzony w Betlejem jako najmłodszy syn Jessego, początkowo był pasterzem i muzykiem biegłym w grze na lirze. Zyskał znaczenie po pokonaniu filistyńskiego olbrzyma Goliata, stając się ostatecznie przywódcą plemienia Judy, zanim zjednoczył cały Izrael. Po ustanowieniu Jerozolimy swoją stolicą, panował jako kluczowa postać w historii biblijnej, służąc jako wzór dla przyszłych królów i przodek Mesjasza.
MojżeszSprawiedliwy · 1393 p.n.e.–1273 p.n.e.Mojżesz był hebrajskim prorokiem i przywódcą, który prowadził Izraelitów podczas ich exodus z egipskiej niewoli. Urodzony w Helwan, został wychowany przez egipską rodzinę królewską po tym, jak został odnaleziony w Nilu przez księżniczkę. Po boskim objawieniu przy płonącym krzewie na górze Horeb, powrócił do Egiptu, aby domagać się wyzwolenia swojego ludu. Jest uznawany za centralnego prawodawcę i sprawiedliwą postać w kilku głównych tradycjach religijnych.
AbrahamAbraham był patriarchą i prorokiem, który stanowi fundamentalną postać dla religii abrahamowych. Według przekazów religijnych był pasterzem, który otrzymał boskie wezwanie, aby opuścić swój dom i osiedlić się w krainie Kanaan. Jako przodek zarówno narodu żydowskiego poprzez syna Izaaka, jak i narodu arabskiego poprzez syna Izmaela, jest postrzegany jako wspólny przodek wielu tradycji. Jest uznawany za świętego w różnych wyznaniach chrześcijańskich, w tym w tradycjach katolickiej, prawosławnej i anglikańskiej.
Salomon990 p.n.e.–931 p.n.e.Salomon był monarchą zjednoczonego Królestwa Izraela, który panował w X wieku p.n.e. Jako następca swojego ojca, Dawida, sprawował rządy w okresie charakteryzującym się znacznym rozkwitem handlowym i rozszerzeniem potęgi militarnej. Tradycyjnie identyfikowany jest jako mądry władca i prorok, któremu przypisuje się autorstwo kilku ksiąg biblijnych, w tym Księgi Przysłów i Księgi Koheleta. Choć jego panowanie sławi się ze względu na przepych i budowę Świątyni w Jerozolimie, relacje biblijne odnotowują również, że jego późniejsze lata zostały naznaczone wprowadzeniem obcych praktyk religijnych.
NoeNoe był biblijnym prorokiem i ostatnim patriarchą żyjącym przed Wielkim Potopem. Według Księgi Rodzaju był synem Lamecha i żył w Mezopotamii. Postępując zgodnie z boskimi instrukcjami, aby uniknąć globalnego potopu mającego na celu ukaranie ludzkiej niegodziwości, zbudował arkę, aby ocalić swoją rodzinę oraz różne gatunki zwierząt. Jako ocalały z potopu, jest uznawany za kluczową postać w historii ludzkości i jest upamiętniany w kilku tradycjach chrześcijańskich oraz innych religiach.
EliaszŚwięty · 904 p.n.e.–850 p.n.e.Eliasz był prorokiem z Tyzbe żyjącym w IX wieku p.n.e., który działał w królestwie północnym Izraela. Jako oddany obrońca Jahwe, słynął z wyzwania rzuconego kultowi Baala. Znany jako cudotwórca, dokonywał różnych cudów, w tym wskrzesił syna wdowy. Jego życie zakończyło się w Jerychu, choć tradycja głosi, że za życia wstąpił do nieba. Był przywódcą synów proroków, a jego następcą został Elizeusz.
AdamPatriarcha · †3074 p.n.e.Adam był pierwszym człowiekiem według narracji o stworzeniu w judaizmie, chrześcijaństwie i islamie. Stworzony z prochu ziemi, żył w Ogrodzie Eden wraz ze swoją towarzyszką, Ewą. W różnych tradycjach jest uznawany za przodka całej ludzkości i znaczącego patriarchę. Jego życie definiuje rola pierwszej osoby, która doświadczyła relacji z bóstwem, jego późniejszy upadek w wyniku nieposłuszeństwa oraz ostateczna pokuta.
EwaEwa była pierwszą kobietą według Księgi Rodzaju. Stworzona przez Boga z żebra należącego do Adama, stała się jego żoną w Ogrodzie Eden. Jej imię interpretuje się jako „żyjąca”. Po spożyciu zakazanego owocu z drzewa, którym podzieliła się z mężem, para została wygnana z raju. Wydarzenie to jest fundamentalnie związane z teologiczną koncepcją grzechu pierworodnego.
Aaron1396 p.n.e.–1274 p.n.e.Aaron był izraelickim prorokiem i pierwszym arcykapłanem Izraela, pełniącym rolę starszego brata Mojżesza. Urodzony w starożytnym Egipcie, występował jako rzecznik Mojżesza podczas konfrontacji z faraonem, a później sprawował wyjątkową władzę religijną nadaną na mocy Prawa. Jako założyciel kapłaństwa aaronidów, on i jego męscy potomkowie byli odpowiedzialni za składanie ofiar na ołtarzu oraz nauczanie praw Bożych Izraelitów. Żył w okresie Exodus i zmarł na górze Hor.
DanielŚwięty · 700 p.n.e.–600 p.n.e.Daniel był prorokiem i przywódcą religijnym z Jerozolimy, który żył w VII i VI wieku p.n.e. Wzięty do niewoli babilońskiej przez króla Nabuchodonozora II, służył na dworze królewskim z wielkim wyróżnieniem, pozostając wiernym Bogu Izraela. Jest główną postacią biblijnej Księgi Daniela, w której przedstawiony jest jako interpretator snów i odbiorca wizji apokaliptycznych. Uznawany za świętego w kilku tradycjach chrześcijańskich, jest czczony za swoją mądrość i niezłomność w wierze.
IzaakPatriarcha · 1851 p.n.e.–1671 p.n.e.Izaak był znaczącym biblijnym patriarchą, synem Abrahama i Sary. Urodzony w Kanaan, jest uznawany za centralną postać tradycji abrahamowych i był ojcem bliźniaków: Ezawa i Jakuba. Jego imię, oznaczające „ten, który się śmieje”, nawiązuje do reakcji rodziców, gdy usłyszeli, że w ich starości pociechą będzie dziecko. Przez całe życie przebywał w Kanaan, stając się ostatecznie ojcem rodów, które dały początek dwunastu plemionom Izraela.
Józef1562 p.n.e.–1452 p.n.e.Józef był biblijnym prorokiem i wysokiej rangi urzędnikiem, który służył jako wezyr Egiptu. Urodzony w Harranie jako syn Jakuba i Racheli, był ulubionym synem swojego ojca, co skłoniło jego braci do sprzedania go w niewolę. Po uwięzieniu w wyniku fałszywych oskarżeń, zyskał znaczenie dzięki interpretacji snów faraona. Jego zdolność do przepowiedzenia okresu głodu pozwoliła mu zarządzać zasobami Egiptu, co ostatecznie uratowało jego rodzinę i naród przed śmiercią głodową.
EzechielŚwięty · 621 p.n.e.–571 p.n.e.Ezechiel był izraelskim kapłanem i prorokiem, który żył w VII i VI wieku p.n.e. Urodzony w Jerozolimie, po podboju Judy przez Imperium Nowobabilońskie, zamieszkał w Babilonie. Jest główną postacią biblijnej Księgi Ezechiela, która dokumentuje jego przesłania prorocze oraz liczne boskie wizje. Jego dzieło zawiera ostrzeżenia dotyczące upadku Jerozolimy oraz proroctwa dotyczące przyszłej restauracji narodu żydowskiego w jego ojczyźnie.
JakubPatriarcha · 1791 p.n.e.–1644 p.n.e.Jakub, znany również jako Izrael, był wybitnym patriarchą i prorokiem opisanym w Księdze Rodzaju. Urodzony w Kanaan jako syn Izaaka i Rebeki, był bliźniakiem Ezawa. Jest centralną postacią tradycji abrahamowych, uznawaną za przodka dwunastu plemion Izraela poprzez swoich licznych potomków. Po życiu pełnym różnych trudności, w tym słynnej walki z bóstwem, poprowadził swoją rodzinę do Egiptu, aby uciec przed głodem, gdzie ostatecznie zmarł.
SamuelŚwięty · 1102 p.n.e.–1014 p.n.e.Samuel był znaczącym biblijnym prorokiem i sędzią, który żył w okresie przejściowym między erą sędziów a ustanowieniem Zjednoczonego Królestwa Izraela. Urodzony przez Annę i Elkany w Ramataim-Zofim, został poświęcony służbie Bogu od wczesnej młodości w sanktuarium w Silo. Odegrał kluczową rolę w historii Izraela, namaszczając zarówno Saula, jak i Dawida na królów, co skutecznie ułatwiło przejście w stronę scentralizowanej monarchii. Uznawany za godnego zaufania przywódcę, pełnił funkcję religijną i polityczną w okresie znaczących zmian plemiennych.
HiobHiob był sprawiedliwym człowiekiem opisanym w biblijnej Księdze Hioba jako mieszkaniec ziemi Uz. Aby wystawić jego wierność na próbę, pozwolono mu doświadczyć utraty dzieci, majątku oraz zdrowia fizycznego. Mimo tych ogromnych trudności i intensywnych debat z trzema przyjaciółmi na temat jego nieszczęścia, pozostał pobożny i nie oskarżył Boga o niesprawiedliwość. Jest powszechnie uznawany w różnych tradycjach religijnych za przykład niezwykłej wytrwałości i niezłomności w obliczu przeciwności losu.
Izajasz766 p.n.e.–686 p.n.e.Izajasz był prorokiem żyjącym w VIII wieku p.n.e. w Królestwie Judy. Pełnił funkcję wyroczni za panowania kilku królów, w tym Ozjasza, Achaza i Ezechiasza. Jest patronem biblijnej Księgi Izajasza, której sześćdziesiąt sześć rozdziałów tradycyjnie przypisuje się jemu, choć uczeni spierają się, czy dzieło to stanowi pracę jednego autora, czy szkoły proroków. Uznawany za świętego w różnych tradycjach chrześcijańskich, jest wspominany ze względu na swoje przesłania skierowane do ludu Izraela oraz rolę doradcy króla Ezechiasza podczas inwazji asyryjskich.
JafetJafet był jednym z trzech synów Noego w Księdze Rodzaju. Jest czczony jako święty i uważany za jednego z przodków ludzkości.
ElizeuszŚwięty · 885 p.n.e.–790 p.n.e.Elizeusz był izraelskim prorokiem i cudotwórcą żyjącym w IX wieku p.n.e., który był następcą Eliasza. Urodzony w Abel-meholah, jako syn bogatego właściciela ziemskiego imieniem Szaphat, został wybrany na następcę urzędu proroka, gdy Elisz został okryty przez niego swoim płaszczem. Podczas swojej służby w Królestwie Izraela pełnił rolę doradcy kilku królów i był często opisywany jako człowiek Boży. W tekstach biblijnych zapamiętany jest z powodu wykonywania licznych cudów, często charakteryzujących się zdolnością do uzdrawiania chorych i zapewniania pożywienia głodnym.
SaraŚwięty · 1936 p.n.e.–1809 p.n.e.Sara była biblijną matriarchinią i prorokinią, która żyła w drugim tysiącleciu p.n.e. Jako żona Abrahama i matka Izaaka, jest ona ważną postacią w religiach abrahamowych.
Sem2568 p.n.e.–1603 p.n.e.Sem był postacią biblijną identyfikowaną jako jeden z synów Noego. Według Księgi Rodzaju żył około 600 lat, a dwa lata po Wielkim Potopie został ojcem Arpachszada. Tradycyjnie uznaje się go za protoplastę różnych grup Bliskiego Wschodu, w tym ludów semickich. W różnych tradycjach religijnych postrzegany jest jako kluczowe ogniwo w rodowodzie ważnych patriarchów, takich jak Abraham, i często czczony jako postać sprawiedliwa lub prorok.
JonaszŚwięty · 823 p.n.e.–720 p.n.e.Jonasz był prorokiem z VIII wieku p.n.e. z Gat-Hefer, synem Amittaja. Według relacji biblijnych próbował uciec przed swoją boską misją, płynąc z Jaffy w stronę Tarszu. Podczas podróży został połknięty przez wielką rybę, w której brzuchu przebywał przez trzy dni. Po tym doświadczeniu udał się do Niniwy, aby głosić zapowiedź sądu, co skłoniło mieszkańców miasta do pokuty i postu. Jest uznawany za świętego i pozostaje istotną postacią w Biblii hebrajskiej, Koranie oraz tradycji chrześcijańskiej.
Set3874 p.n.e.–2958 p.n.e.Set był trzecim synem Adama i Ewy, urodzonym po śmierci Abela. Według Biblii hebrajskiej był postrzegany jako zastępca swojego zmarłego brata i uważa się go za kluczowe ogniwo w rodowodzie ludzkości. Jako prorok jest uznawany w kilku tradycjach za sprawiedliwego i za tego, który otrzymywał boskie przewodnictwo. Jest odnotowany jako przodek Noego i pojawia się w genealogii Jezusa w Nowym Testamencie.
Jeremiasz645 p.n.e.–587 p.n.e.Jeremiasz był znaczącym prorokiem Biblii hebrajskiej, który żył w Królestwie Judy w VII i VI wieku p.n.e. Urodzony w Anatot jako syn Hilkiji, pełnił funkcję kapłana i służył pod panowaniem pięciu różnych królów. Tradycyjnie przypisuje mu się autorstwo Księgi Jeremiasza oraz Księgi Lamentacji, często przy pomocy swojego pisarza, Barucha ben Nerii. Jego posługa charakteryzowała się ostrzeżeniami dotyczącymi nadchodzącej niewoli babilońskiej i ostatecznego upadku Jerozolimy.
HenochCzczony od dawnaHenoch był biblijnym patriarchą i synem Jereda, który żył w epoce poprzedzającej Wielki Potop. Według Księgi Rodzaju żył 365 lat i wyróżnia się spośród innych postaci przedpotopowych opisem, że „chodził z Bogiem”. Zamiast doświadczyć naturalnej śmierci, odnotowano, że został zabrany przez Boga, co w interpretacjach często odnosi się do jego wstąpienia do nieba za życia. Jest ojcem Metusza i jest wspomniany w kilku księgach Nowego Testamentu, w tym w Ewangelii i Listach.
Debora1204 p.n.e.–1144 p.n.e.Debora była prorokinią i jedyną kobietą pełniącą funkcję sędziego w przedmonarchicznym Izraelu. Mieszkając w regionie Beniamina, sprawowała władzę sądowniczą i dawała prorocze wskazówki w okresie kananejskiego ucisku. Według relacji biblijnych zamieszkiwała między Ramą a Betel, gdzie wydawała wyroki pod palmą daktylową. Najbardziej znana jest z roli w zmobilizowaniu izraelskiego wodza Baraka do starcia z siłami króla Jabina i jego dowódcy, Sisyry, co doprowadziło do znaczącego zwycięstwa militarnego.
RebekaRebeka była biblijną matriarchinią z Aram-Naharaim, córką Betuel i siostrą Labana. Jako żona Izaaka jest uznawana za matkę bliźniaków: Jakuba i Ezawa. Jest czczona za swoją gościnność i dobroć, które wykazała, podając wodę wędrującemu słudze oraz jego wielbłądom. Według tradycji jest jedną z czterech postaci, które według wierzeń zostały pochowane w Grocie Przodków.
Estera600 p.n.e.–500 p.n.e.Estera, znana również pod swoim hebrajskim imieniem Hadassah, była żydowską królową Imperium Achemenidów w VI wieku p.n.e. Jako bohaterka biblijnej Księgi Estery, zyskała znaczenie po tym, jak król Asuero wybrał ją na następcę królowej Wasti. Początkowo, pod kierunkiem swojego kuzyna Mordechaja, ukrywała swoje żydowskie pochodzenie, lecz ostatecznie zaryzykowała życie, udając się przed oblicze monarchy, aby ujawnić spisek wezyra Hamana. Jej odważna interwencja zapobiegła zaplanowanemu ludobójstwu ludu żydowskiego żyjącego w królestwie perskim.
Abel†3825 p.n.e.Abel był biblijnym pasterzem i drugim synem Adama i Ewy. Według Księgi Rodzaju złożył ofiarę religijną ze pierworodnych swoich owiec, którą Bóg przyjął. Jego brat Kain, motywowany zazdrością, ponieważ jego własna ofiara nie została przyjęta, zabił go, czyniąc Abela pierwszą ofiarą morderstwa w historii biblijnej. Jest uznawany za świętego w kilku tradycjach chrześcijańskich i często postrzegany jako postać sprawiedliwa oraz pierwotny męczennik.
Melchizedek1800 p.n.e.–1700 p.n.e.Melchizedek był biblijnym monarchą i kapłanem Boga Najwyższego, który żył około 1800 r. p.n.e. Jako władca Salem jest znany przede wszystkim z Księgi Rodzaju, gdzie spotkał Abrama po jego zwycięstwie wojennym. Podczas tego spotkania złożył chleb i wino, aby pobłogosławić Abramowi, który następnie oddał mu dziesięcinę wszystkiego. Jego postać jest centralna dla różnych interpretacji teologicznych dotyczących natury kapłaństwa i Bożego błogosławieństwa.